३ वैशाख, काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच अप्रिल २१ मा सकिन लागेको युद्धविरामअघि नै शान्ति सम्झौतामा पुग्ने प्रयास तीव्र पारिएको छ। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, केही मतभेदहरू बाँकी रहे तापनि दुवै पक्षबीचको वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढेको छ ।
विशेषगरी, इरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर भइरहेको वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति भएको बताइएको छ। पाकिस्तान, इजिप्ट र टर्कीले यस प्रक्रियामा मध्यस्थकर्ताको भूमिका निभाइरहेका छन्।
सम्झौताका लागि ‘ब्याक च्यानल’ सम्पर्कहरू जारी छन् र मस्यौदा प्रस्तावहरू आदानप्रदान भइरहेका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स, स्टिभ विटकफ र जेरेड कुश्नरले वार्ताको मस्यौदा आदानप्रदान गरिरहेका छन्।
यसै क्रममा पाकिस्तानका सेना प्रमुख आसिम मुनीरले तेहरानमा इरानी अधिकारीहरूसँग महत्त्वपूर्ण भेटवार्ता गरेका छन्। उनले इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसँग भेट गरिसकेका छन् र उनी अमेरिकी सन्देश बोकेर तेहरान पुगेको बताइएको छ।
ह्वाइट हाउसले इरानसँग सम्झौता हुने सम्भावनालाई लिएर आफूहरू उत्साहित रहेको बताएको छ। साथै, दोस्रो चरणको सम्भावित वार्ता पुनः पाकिस्तानमै हुन सक्ने सङ्केत दिएको छ। यसअघि अप्रिल ११ मा इस्लामावादमा भएको वार्ता निष्कर्षविहीन बनेको थियो।
नाकाबन्दीले इरानमाथि आर्थिक दबाब
होर्मुज स्ट्रेटमा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी र कडा आर्थिक प्रतिबन्धका कारण इरानमाथि सम्झौता गर्न ठूलो दबाब परेको अमेरिकी अधिकारीहरूको दाबी छ।
अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार, नाकाबन्दीपछि पछिल्लो ४८ घण्टामा कुनै पनि जहाज इरानी बन्दरगाहमा पुगेको छैन र ९ वटा जहाजलाई बाटोमै फर्काइएको छ।
इरानले दैनिक करिब १५ लाख ब्यारेल तेल निर्यात गरेर १४ करोड डलर आम्दानी गर्छ, जसमध्ये ९० प्रतिशत निर्यात खार्ग टापुबाट हुन्छ। यदि नाकाबन्दी लामो समयसम्म रहेमा इरानले तेल उत्पादन नै रोक्नुपर्ने हुन सक्छ, जसले पहिल्यै कमजोर रहेको इरानी अर्थतन्त्रलाई झनै धराशायी बनाउनेछ।
चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले इरानी विदेशमन्त्रीसँग फोनमा कुरा गर्दै होर्मुज स्ट्रेटमा सामान्य आवागमन पुनर्बहाली गर्न आग्रह गरेका छन्। इरानले भने अमेरिकी सैन्य तैनाथीले क्षेत्रीय स्थिरतामा खतरा निम्त्याएको बताएको छ।
ह्वाइट हाउसका वरिष्ठ अधिकारी स्टिफन मिलरले इरान सम्झौताका लागि तयार नभए यो नाकाबन्दी अनिश्चितकालसम्म जारी रहन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
यसैबीच, विश्व बैंकका प्रमुख अर्थशास्त्री इन्दरमित गिलले इरान युद्धका कारण विश्वव्यापी खाद्य सङ्कट उत्पन्न हुन सक्ने र भोकमरी २० प्रतिशतले बढ्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
इरानसँगको सम्भावित शान्ति सम्झौताको आशामा एसियाली शेयर बजारहरू (निक्केई र कोस्पी) मा उछाल आएको छ।
युद्धविरामको समयसीमा नजिकिँदै गर्दा मध्यपूर्वमा कूटनीतिक प्रयास र सैन्य तनाव दुवै सँगसँगै चलिरहेका छन्। अबका केही दिनहरू शान्ति सम्झौता वा थप द्वन्द्वको दिशा तय गर्न निर्णायक हुने देखिन्छन् ।
