दिपेन्द्र जयसवल
आमसञ्चार प्राधिकरण मधेस प्रदेशको आयोजनामा र नेपाल पत्रकार महासंघ बाराको सहकार्यमा सञ्चालित ‘मिडियाका सञ्चालक र पत्रकारलाई एआई प्रयोग सम्बन्धी एक दिने तालिम’ बाराको कोल्हबीस्थित होटल शुभ बिहानीमा सम्पन्न भएको छ। डिजिटल युगमा पत्रकारिताको बदलिँदो स्वरूप र प्रविधिको तीव्र विकासलाई ध्यानमा राख्दै गरिएको यो तालिममा बाराका विभिन्न स्थानीय तह तथा सञ्चारगृहबाट आएका ४० जना पत्रकार तथा मिडिया सञ्चालकहरूको उत्साहपूर्ण सहभागिता रहेको आयोजकले जनाएको छ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि मधेस प्रदेश सभा सदस्य त्रिलोकी प्रसाद चौधरीले दीप प्रज्वलन गर्दै तालिमको औपचारिक उद्घाटन गर्नुभयो। उद्घाटनपछि बोल्दै उहाँले कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सही र जिम्मेवार प्रयोगले पत्रकारिताको प्रभावकारिता अझ बढाउन सकिने बताउनुभयो। ‘‘एआई अब कुनै विकल्प होइन, आवश्यकता हो,’’ सभासद् चौधरीले भन्नुभयो, ‘‘यसको प्रयोगले समाचार संकलनदेखि प्रशोधन र प्रसारणसम्मका प्रक्रिया छरितो, यथार्थपरक र विश्वासिलो बन्न सक्छन्।’’ डिजिटल परिवर्तनका बीच पत्रकारहरूले निरन्तर सीप अभिवृद्धि गर्दै नयाँ प्रविधिसँग तालमेल मिलाउनु अत्यावश्यक रहेको उहाँको भनाइ थियो।
तालिमका प्रशिक्षक जीवन भण्डारीले एआईको इतिहास, संरचना, कार्यविधि, मिडियामा यसको प्रयोग, सम्भावना र जोखिमबारे विस्तृत जानकारी गराउनुभयो। उहाँले विशेषगरी सामग्री उत्पादनमा एआईका उपयोगी पक्षहरू—जस्तै तथ्य जाँच, डेटा विश्लेषण, स्वचालित सामग्री निर्माण, दृश्य–श्रव्य उत्पादनमा सहयोग, भाषिक अनुवाद र सामग्री व्यवस्थापन—बारे व्यावहारिक रूपमा प्रदर्शन गर्नुभयो। साथै, गलत सूचना फैलन सक्ने सम्भावना, पूर्वाग्रहको जोखिम, मानवीय निगरानीको आवश्यकता र एथिकल प्रयोगका मापदण्डहरूबारे पनि सहभागीहरूलाई सचेत गराउनुभएको थियो।
भण्डारीका अनुसार संसारभर मिडिया एआई–अनुकूल बन्दै गइरहेका बेला नेपालका सञ्चारकर्मीले पनि यसको आधारभूत सीप, सुरक्षित प्रयोगका विधि तथा जोखिम न्यूनीकरणका उपायहरू सिक्न अत्यन्त आवश्यक छ। ‘‘एआईलाई प्रतिस्पर्धी होइन, सहयोगी उपकरणका रूपमा हेर्नुपर्छ,’’ प्रशिक्षक भण्डारीले धारणा राख्दै भन्नुभयो, ‘‘यसको सही उपयोगले पत्रकारको दक्षता बढ्छ, समय बचत हुन्छ र सामग्री अझ गुणस्तरीय बन्छ।’’

आयोजक संस्थाका प्रतिनिधिहरूका अनुसार तालिमको मुख्य उद्देश्य पत्रकारलाई एआई प्रविधि उपयोगका आधारभूत तथा व्यावहारिक सीप प्रदान गर्ने, सामग्री निर्माणमा हुने सम्भावित सहयोगबारे जानकारी गराउने र भविष्यमा मिडियामा एआईको भूमिकाबारे स्पष्ट दृष्टिकोण दिनु थियो। सहभागीहरूले पनि तालिम अत्यन्त उपयोगी भएको अनुभव सुनाउँदै यस्ता सीपमूलक कार्यक्रम निरन्तर हुनुपर्ने बताएका छन्।
दिनभरको तालिम अन्तरक्रियात्मक शैलीमा सञ्चालन गरिएको थियो, जहाँ सहभागीहरूले आफ्नै माध्यमका सामग्रीमा एआई कसरी लागू गर्न सकिन्छ भन्नेबारे प्रत्यक्ष अभ्यास गरेका थिए।
कार्यक्रमको अन्त्यमा सहभागी तथा आयोजकबीच प्रमाणपत्र वितरण समेत गरिएको थियो। आयोजकले आगामी दिनमा पनि डिजिटल पत्रकारिता, तथ्यजाँच र मल्टिमिडिया सामग्री उत्पादन सम्बन्धी थप व्यावहारिक तालिम अघि बढाइने बताएको छ।